In de kerkzaal van Pro Rege hing een olijfhouten kruis. We hebben dat kruis meegenomen naar de Hoflaankerk, het heeft een plek in de consistorie. Daar haalde ik het van de muur voor een gesprek met de tieners over de betekenis van het kruis. Op de achterkant blijkt een tekst te staan: A gift from the Evangelical Lutheran Church and School in Beit Sahour.
Beit Sahour ligt bij Bethlehem op de Westelijke Jordaanoever. Ergens loopt er, via Pro Rege, een lijn van onze gemeente naar de Lutherse Kerk en school in deze Palestijnse stad. Ds Peter van Helden vertelt hoe de Pauluskerk zich indertijd ontfermde over een groep Palestijnen die vanwege de intifada niet terug mochten naar hun land en familie. Ds Hans Visser en Kees Thieme zochten daarbij contact met de Lutherse Kerk in Beit Sahour. Bezoeken en uitwisselingen volgden, en reizen vanuit Rotterdam. Kees Thieme was bevriend met Johan Snoek, die gemeentelid was in Pro Rege, en kwam daar graag.
Ds Johan Snoek, die vanaf 1980 in Rotterdam woonde, was missionair predikant geweest in Tiberias en van 1970-1975 hoofd sectie Kerk en het Joodse volk van de Wereldraad van Kerken. Hij schreef o.a. ‘Joodse en Palestijnse tranen. Kerkelijk verzet tegen Auschwitz | Het Israëlisch-Palestijns conflict’. In een artikel in ‘Geen plek om het hoofd neer te leggen. Israël en de Palestijnen’ citeert hij uit een verklaring van het Centraal Comité van de Wereldraad uit 1969:
Het Centraal Comité
- erkent dat geen blijvende vrede mogelijk is zonder de legitieme rechten van het Palestijnse en het joodse volk dat thans in het gebied leeft te respecteren, en zonder effectieve garanties voor de politieke onafhankelijkheid en territoriale integriteit van alle naties in het gebied, Israël inbegrepen.
- gelooft dat door het steunen van de stichting van de staat Israël zonder de rechten van de Palestijnen te beschermen de Palestijnen door de grote mogendheden onrecht is aangedaan dat hersteld dient te worden.
Via hem en Kees Thieme zal onze gemeente betrokken zijn geraakt bij een uitwisseling. Ds Rian Veldman herinnert zich “dat we het olijfhouten kruis ooit van een Palestijnse jongerengroep hebben ontvangen met wie we bij de Kralingse Plas ook hebben gespeeld en gegeten en een Taizégebedsviering in Pro Rege hielden”. Een aantal gemeenteleden heeft daar nog herinneringen aan.
In december werd de kerkenraad attent gemaakt op de situatie in Beit Sahour. Toen daarna bleek dat er, via het olijfhouten kruis, een lijn loopt naar onze gemeente, was dat meer dan reden om ons in die situatie te verdiepen. We deelden dit verhaal in de kerkenraad, en willen er ook andere gemeenteleden deelgenoot van maken:
De context is de bouw van een nieuwe nederzetting (Shdema Beit Lechem) aan de oostkant van Beit Sahour, op Palestijns land. De bouw van deze Israëlische nederzetting zal Beit Sahour en het gouvernement Bethlehem, waar de meerderheid van de inwoners christen is, isoleren van de Westelijke Jordaanoever, met alle gevolgen van dien. Niet alleen zal een aantal families van hun grond worden verdreven, maar alle bewoners van Beit Sahour zullen worden beperkt in hun bewegingsvrijheid door nieuwe hekken en huizen en door de dreiging van geweld, aldus de burgemeester van Beit Sahour, dr. Elias Iseed. Dat zal ook impact hebben op de school, waarvoor wij op Palmzondag collecteerden.
In oktober schreef de scriba van de Protestantse Kerk in Nederland, Kees van Ekris, over een appèl dat op ons als kerk gedaan wordt. Hij verbond dat ook met de situatie op de Westelijke Jordaanoever: “Voor ons als Protestantse Kerk ontstaat dit appèl ook door het luisteren naar de stemmen van mensen met wie we een commitment hebben. Met Father Bashar bijvoorbeeld, in het christelijke dorp Taybeh op de Westbank. Hij vertelt over het toenemende extreme kolonistengeweld dat zij ondergaan. Met Daoud Nassar, een Palestijnse christen, die met zijn familie vlak bij Bethlehem woont en op dit moment fysiek bedreigd wordt door illegale en onrechtvaardige intimidatie. Het is een venster op de dagelijkse werkelijkheid van een settlement-politiek op de West Bank die hem, en vele anderen, acuut bedreigt”.
In januari bezocht Kees van Ekris met een delegatie Israël-Palestina en kwam geraakt en geschokt terug: “Tijdens het synodegesprek in onze kerk heb ik verteld over de Westbank, over hoe een systeem in wording is, juridisch en van beton, dat Palestijnse bewoners van hun land verdrijft en daarmee een existentiële dreiging vormt voor hun bestaan in het land. Als er serieuze aanwijzingen zijn voor genocidaal geweld in Gaza, en die zijn er, dan is er horror gaande. In politieke en diplomatieke sfeer hebben we dit geagendeerd en dat blijven we doen”.
Tijdens de reis bezocht de delegatie partners aan Joodse en Palestijnse kant. Er werd ook gesproken met nabestaanden van slachtoffers van de afschuwelijke gewelddadige aanval op 7 oktober 2023. Na terugkeer belichtte de scriba de pijn die er leeft, en benoemde de complexiteit. Eén van de predikanten die men had ontmoet, ds. Munter Isaac, reageerde daar scherp op, en verwoordde dat Palestijnse christenen zich nog steeds in de steek gelaten voelen door westerse christenen. Misschien wel juist ná zo’n bezoek. Hij sprak zijn teleurstelling uit, omdat hij het ontwijkend vindt om te spreken over luisteren naar beide zijden alsof er symmetrie is tussen de verschillende situaties: “Wat mij schokt, is niet de empathie van Europese kerken met mensen die lijden. Wat mij schokt is hun hardnekkige weigering om de feiten onder ogen te zien en te benoemen. Van symmetrie is geen sprake. Wat er in Gaza gebeurt is niet simpelweg ‘lijden aan beide kanten’. Het is een genocide. En wat Palestijnen doorleven is niet simpelweg een ‘conflict’. Het is apartheid”.
Het olijfhouten kruis dat ons ooit door mede-christenen uit Beit Sahour werd geschonken stelt ons vandaag ongemakkelijke vragen. Hoe zijn wij solidair met hen met wie ooit werd gegeten en gespeeld aan de Kralingse Plas? Met wie werd gevierd? Wij blijven bidden in onze gemeente voor alle slachtoffers. Tegelijkertijd wordt onze aandacht gevraagd voor de realiteit dat het aantal christenen in de Palestijnse gebieden is afgenomen, omdat mensen wegtrekken vanwege het doorgaande onrecht en geweld. Het christendom dreigt er langzaamaan te verdwijnen, ook in Bethlehem en Beit Sahour.
Ds Marianne Bogaard
